Κάρα

Διαβάζοντας αυτό το άρθρο: “Ο καρατερίστας με τα άδεια χέρια“, έμαθα πολλά για την λέξη κάρα- αλλά ταυτόχρονα δημιουργήθηκαν πολλές απορίες. Μήπως μπορείτε να με βοηθήσετε και εσείς;

Το πρόθεμα καρά, τελικά έχει πολλές έννοιες και ερμηνείες. Ας αρχίσουμε με τα γιαπωνέζικα:

Το καραόκε είναι φυσικά δάνειο από τα γιαπωνέζικα (μέσω των αγγλικών) και, όπως λένε τα λεξικά, αναλύεται σε δύο συνθετικά, το καρα και το όκε. Αυτό το όκε είναι συγκεκομμένος τύπος του okesutora, το οποίο, δύσκολα το μαντεύει κανείς, είναι η προσαρμογή του αγγλ. orchestra στα γιαπωνέζικα, το οποίο βεβαίως ανάγεται (μέσω λατινικών) στην ελληνική ορχήστρα. Και το πρώτο συνθετικό, το καρα- σημαίνει «άδειος, κενός». Επομένως, το καραόκε είναι «κενή ορχήστρα» -αν και δεν είμαι βέβαιος πώς το καταλαβαίνουν το «κενή»· ίσως χωρίς τραγουδιστή.

Ακόμη μια γιαπωνέζικη λέξη μπορούμε να βρούμε:

Έχουμε στη γλώσσα μας κι άλλο ένα ιαπωνικό δάνειο από καρα-, το καράτε, από το καρα = άδειος όπως και πριν, και τε = χέρι, κι εδώ όλοι καταλαβαίνουμε πώς βγήκε η λέξη, άδειο χέρι, δηλαδή που τα βγάζει πέρα χωρίς να κρατάει όπλο. Πιθανότατα στα ιαπωνικά υπάρχουν κι άλλες λέξεις με πρώτο συνθετικό το καρα- αλλά, εκτός λάθους, καμιά τους δεν πέρασε στα ελληνικά.

Αλλά δεν ισχύει το ίδιο για τον καρατερίστα που ξέρει καράτε:

Η λέξη καρατερίστας είναι αντιδάνειο. Ξεκινάμε από την αρχαία λέξη χαρακτήρ, που στην αρχή σήμαινε το χαρακτικό εργαλείο και τον τεχνίτη που χαράζει, αλλά πολύ γρήγορα έφτασε να σημαίνει το χάραγμα, το σημάδι, το αποτύπωμα –στον Ευριπίδη η Μήδεια παραπονιέται που ο θεός δεν έβαλε σημάδι στους κακούς για να ξεχωρίζουν: ουδείς χαρακτήρ εμπέφυκεν σώματι– και από εκεί η μεταφορική σημασία είναι ένα βηματάκι μόνο· ήδη ο Θεόφραστος έγραψε βιβλίο «Χαρακτήρες».

Η λέξη περνάει στα λατινικά, και από εκεί στα ιταλικά, carattere. Η ορολογία του θεατρικού σανιδιού είναι σε μεγάλο βαθμό ιταλική, οπότε δανειστήκαμε και τον caratterista: ο καρατερίστας, η καρατερίστα, σε μια εποχή που ο κόσμος δεν ήξερε το καράτε.

Ούτε για το καρατάρω:

Υπάρχει το ρήμα «καρατάρω», αλλά κι αυτό είναι πιασμένο από πολύ παλιότερες εποχές. Το ρήμα «καρατάρω» σημαίνει υπολογίζω, σταθμίζω, λογαριάζω, βγάζω συμπέρασμα, και είναι δάνειο από το ιταλ. caratare, το οποίο αρχικά σήμαινε «εκτιμώ το βάρος εμπορευμάτων για να τα φορολογήσω». Η αρχή της λέξης στο carato, δηλαδή το καράτι, που κι αυτό είναι αντιδάνειο και μάλιστα με ενδιαφέρουσα διαδρομή που θα μπορούσε να σταθεί και σαν ιδιαίτερο άρθρο…

Ωραία, μέχρι στιγμής το “Καρά” μπορεί να σημαίνει κενός ή να έρχεται από τα λατινικά – ιταλικά. Αλλά μετά έχουμε το Καρά = μαύρος από τα τουρκικά. Όπως π.χ. ο Καραγκιόζης = μαυρομάτης!  Να προσθέσουμε βέβαια ότι το τουρκ. kara παλαιότερα συνδυαζόταν με το βορρά (εξ ου και kara deniz, μαύρη [= βόρεια] θάλασσα).

Μία άλλη σημασία της λέξης “μαύρος”: Υπάρχουν πολλά επίθετα, που το πρώτο συνθετικό τους είναι “Μαύρο-” Αυτό, τα παλιά χρόνια, ήταν ένδειξη, ότι ο φέρων το όνομα ήταν ΟΡΦΑΝΟΣ. Ο Καραϊσκάκης για παράδειγμα. Το όνομα της οικογένειάς του αρχικά ήταν Ίσκος.(Υπήρχε και σύγχρονός του οπλαρχηγός Ανδρέας Ίσκος στη Ρούμελη, ίσως ετεροθαλής του αδερφός). Στη πορεία κάποιος ορφανεύει(νομίζω, ο πατέρας του ήρωος) και έτσι το όνομα αλλάζει σε Καραϊσκος και μετά Καραϊσκάκης.

Όμως στην νεότερη ιστορία το καρά, είναι υπερθετικός βαθμός:

αλλά στη νεότερη λαϊκή γλώσσα χρησιμεύει κυρίως σαν επιτατικό, διότι αν παλιότερα καραμπογιά ήταν η μαύρη μπογιά, η μακαρίτισσα η Μαλβίνα έλεγε «καρατσεκαρισμένη» την διπλά και τριπλά τσεκαρισμένη πληροφορία, ενώ στις ιντερνετικές συζητήσεις θα δείτε το καραλόλ ή καρα-lol, που είναι το lol (σκάω στα γέλια) στον ανώτερο βαθμό.

Ενώ στην αρχαία, σήμαινε κεφάλι (τους άρεσε να μιλάνε σε αυτά):

Ὦ κοινὸν αὐτάδελφον Ἰσμήνης κάρα,

ἆρ’ οἶσθ’ ὅ τι Ζεὺς τῶν ἀπ’ Οἰδίπου κακῶν

ὁποῖον οὐχὶ νῷν ἔτι ζώσαιν τελεῖ

Οὐδὲν γὰρ οὔτ’ ἀλγεινὸν οὔτ’ ἄτης ἄτερ

οὔτ’ αἰσχρὸν οὔτ’ ἄτιμόν ἐσθ’ ὁποῖον οὐ

τῶν σῶν τε κἀμῶν οὐκ ὄπωπ’ ἐγὼ κακῶν.

Καὶ νῦν τί τοῦτ’ αὖ φασι πανδήμῳ πόλει

κήρυγμα θεῖναι τὸν στρατηγὸν ἀρτίως;

Ἔχεις τι κεἰσήκουσας; ἤ σε λανθάνει

πρὸς τοὺς φίλους στείχοντα τῶν ἐχθρῶν κακά;

Τελικά τι σημαίνει “καρά”; πως μπορούμε να την περιπλέξουμε και άλλο την έννοια; Ο Καραμανλής είναι ο μαυρομάλλης ή αυτός που δεν έχει μαλλιά ή αυτός που παραέχει; η Καραϊβική είναι μαύρη ή κενή; Το κλασικό κάρο τι ρόλο βαράει;

– Πως λέγεται αλλιώς το φλος ρουαγιάλ;

– Καρα-φλος!

- Ποιο είναι το αντίθετο του μίνιβάν;

- Το καραβάν.